Na globalny rynek kapitałowy coraz większy wpływ mają zmiany regulacyjne wprowadzane do porządku prawnego zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Stanach Zjednoczonych. Ich głównym celem jest poprawa bezpieczeństwa inwestorów i zapewnienie większego nadzoru nad rynkiem kapitałowym, ale także liberalizacja sektora giełd i zwiększenie konkurencyjności. Jednym z przykładów takich regulacji w Unii Europejskiej jest Dyrektywa MIFID1, która weszła w życie w 2007 r. czy rozporządzenie EMIR2, obowiązujące od sierpnia 2012 r. W najbliższym czasie istotny wpływ na kształt i funkcjonowanie rynku giełdowego w Europie będzie miała dyrektywa MIFID II, której początek obowiązywania, poprzedzony odpowiednią transpozycją do przepisów krajowych i implementacją niezbędnych aktów wykonawczych, planowany jest obecnie na styczeń 2018 r. Nowa legislacja składa się z Dyrektywy MiFID II i Rozporządzenia MiFIR. Rozporządzenie określa m.in. wymogi w zakresie podawania do publicznej wiadomości danych dotyczących przejrzystości pre-/post transakcyjnych i zasad zwolnienia z obowiązku publikowania tych danych. Dyrektywa MiFID II zmienia szczegółowe wymogi dotyczące świadczenia usług inwestycyjnych, wymogi organizacyjne dla firm inwestycyjnych i systemów obrotu, dostawców usług w zakresie danych rynkowych oraz uprawnień dostępnych organom nadzoru.

W efekcie postępującej liberalizacji sektora giełd na przestrzeni ostatnich lat znacząco zwiększył się poziom konkurencji pomiędzy platformami obrotu instrumentami finansowymi. Spółki prowadzące rynki regulowane konkurują między sobą o pozyskiwanie nowych emitentów, inwestorów, odpowiednią płynność i obroty na rynku. Dodatkowym wyzwaniem dla giełd stają się również rynki pozagiełdowe (OTC)3 i wielostronne platformy obrotu – tzw. MTF-y. Oferują one obrót tymi samymi akcjami, które są notowane na tradycyjnych giełdach, zapewniając jednocześnie bardzo krótki czas realizacji zlecenia i niskie opłaty transakcyjne. Część MTF-ów z biegiem czasu uzyskało licencję na prowadzenie giełdy. W 2015 r. platformy MTF, które powstały na mocy dyrektywy MIFID po 2008 r., odpowiadały za ponad 31% obrotu akcjami w Europie w ramach arkusza zleceń.

[1] Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 w sprawie rynków instrumentów finansowych (ang: Markets in Financial Instruments Directive)
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie instrumentów pochodnych, będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji (ang. European Market Infrastructure Regulation)
[3] Rynek pozagiełdowy to rynek obrotu papierami wartościowymi, na którym transakcje odbywają się bezpośrednio pomiędzy uczestnikami rynku, bez pośrednictwa giełdy papierów wartościowych (OTC - over the counter)

Porównanie obrotów akcjami w Europie na giełdach i MTF-ach4 (bln EUR)

Źródło: FESE

[4] MTF-y i giełdy o rodowodzie MTF (w szczególności: BATS Europe, Turquoise, Burgundy, NYSE Arca Europe) 

Rynek pierwotny

Jak wynika z raportu IPO Watch Europe łączna wartość ofert pierwotnych w Europie w całym 2015 r. wyniosła 57,4 mld euro, co stanowi wzrost w porównaniu z 2014 r. o blisko 16,0%. Oznacza to, że w minionym roku aktywność na rynku IPO była najwyższa od początku globalnego kryzysu finansowego. Łącznie w 2015 r. w Europie przeprowadzono 364 oferty pierwotne, co stanowi nieznaczny spadek względem roku poprzedniego (376 IPO). Najwięcej debiutów, jednocześnie o największej łącznej wartości, miało miejsce na giełdzie londyńskiej (92 oferty o łącznej wartości 16,4 mld euro). Tuż za nią pod względem wartości ofert uplasowała się giełda hiszpańska (24 IPO o łącznej wartości 7,8 mld euro). Natomiast jeśli chodzi o liczbę debiutów drugie miejsce w Europie w 2015 r. zajął rynek szwedzki, prowadzony w ramach giełdy Nasdaq, z 72 ofertami o łącznej wartości 5,2 mld euro. Tuż za nim znalazła się GPW, która od wielu lat niezmiennie pozostaje w czołówce giełd europejskich pod względem liczby nowych emitentów.

W 2015 r. na giełdzie w Warszawie odnotowano 33 IPO (z czego 14 miało miejsce na Głównym Rynku, a 19 na rynku NewConnect), co oznacza nieznaczny spadek w stosunku do roku poprzedniego (2 oferty mniej). Łączna wartość ofert wyniosła 440 mln euro, co oznacza wzrost o 127 mln euro w porównaniu z rokiem 2014, głównie za sprawą udanych IPO przeprowadzonych w pierwszych miesiącach roku. Największymi IPO w Warszawie w 2015 r. były oferty spółek Uniwheels (126 mln euro), Wirtualnej Polski (74 mln euro) i Idea Banku (62 mln euro). Wielkość ofert w Warszawie w 2015 r. odzwierciedlała specyfikę rynku polskiego, który jest zdominowany przez małe i średnie spółki. Poprzednie lata plasowały GPW wyżej w rankingu IPO Watch z uwagi na duże oferty prywatyzacyjne przeprowadzane poprzez giełdę.

Kapitalizacja rynków akcji

W 2015 r. aktywność inwestorów na parkietach warszawskiej giełdy pozostawała pod silnym wpływem trudnego i bardzo wymagającego otoczenia rynkowego, co przede wszystkim znalazło odzwierciedlenie w znaczącym spadku kapitalizacji

spółek notowanych na GPW. Ich wartość w ciągu roku zmniejszyła się o 74,4 mld zł, co w ujęciu procentowym oznacza spadek o 12,6%. Największy spadek kapitalizacji na GPW rok do roku w ujęciu wartościowym odnotowano kolejno: w sektorze bankowym (-54,9 mld zł), branży energetycznej (-22,1 mld zł) i branży ubezpieczeniowej (-12,6 mld zł). Największy wzrost kapitalizacji w trakcie 2015 r. odnotowały spółki należące do branży paliwowej (+14,0 mld zł).

Kapitalizacja giełd w Europie na koniec 2015 r. wyniosła 12,3 bln EUR (źródło: FESE, LSEG), co oznacza wzrost w stosunku do roku 2014 o 1,7%, przy czym największe giełdy w Europie (LSE, Euronext, Deutsche Boerse, SIX Swiss i NASDAQ) odnotowały wzrost wartości spółek krajowych rzędu kilku do kilkunastu procent. Istotny spadek odnotowano na giełdach w Madrycie (-12,2% rdr) i Stambule (-18,5%).

Zmiana kapitalizacji spółek krajowych na giełdach w Europie w 2015 r.

 Zmiana kapitalizacji spółek krajowych na giełdach w Europie

Źródło: FESE (na podstawie danych w euro), LSEG

W 2015 r. łączna kapitalizacja wszystkich giełd na świecie spadła po raz pierwszy od 2011 r., osiągając na koniec roku poziom 67,0 bln USD (spadek rok do roku o 1,3%; źródło: WFE). Największy ubytek wartości spółek, -7,7% rdr, odnotowano na parkietach giełd amerykańskich, których udział w łącznej kapitalizacji giełd na świecie wynosił na koniec 2015 r. 41,7%. Z kolei giełdy z regionu Azji i Pacyfiku odnotowały wzrost – ich łączna kapitalizacja na koniec 2015 r. osiągnęła poziom 23,1 bln USD (+9,8% rdr). Na koniec 2015 r. na czele największych giełd na świecie znajdowała się amerykańska giełda NYSE z kapitalizacją spółek krajowych o wartości 17,8 bln USD. Kolejne miejsca zajęły: NASDAQ – kapitalizacja o wartości 7,3 bln USD, Japan Stock Exchange – 4,9 bln USD, Shanghai SE – 4,5 bln USD, Shenzen SE – 3,6 bln USD i europejski Euronext – 3,3 bln USD.

Obroty akcjami

Według danych WFE w 2015 r. łączna wartość obrotów akcjami spółek krajowych w ramach arkusza zleceń wyniosła na świecie 113,7 bln USD, co oznacza wzrost rok do roku o 40,6%, głównie za sprawą bardzo wysokiej dynamiki wzrostu na giełdach azjatyckich (+126,9%). Wzrost w stosunku do roku ubiegłego odnotowały również giełdy amerykańskie (+5,6%).

Wartość obrotu akcjami w ramach arkusza zleceń na giełdach europejskich wyniosła w 2015 r. 8,8 bln EUR, co oznacza wzrost o 21,4% w stosunku do roku ubiegłego. W porównaniu do innych platform obrotu GPW odnotowała niewielką zmianę tego parametru rok do roku, przede wszystkim w wyniku relatywnie wyższego niż na innych giełdach europejskich, spadku wartości kapitalizacji notowanych spółek.

Zmiana wartości obrotów akcjami na giełdach i MTF-ach w Europie w 2015 r.

 Zmiana wartości obrotów akcji na giełdach i MTF-ach

Źródło: FESE (na podstawie danych w euro), LSEG